Szeroko pojęta zasada fair play jest wartością przejawiającą się we wszystkich aspektach naszego życia. Wiąże się ona przede wszystkim ze sportem i wychowaniem fizycznym. W życiu codziennym dzieci i młodzieży powinna być wyrażana poprzez uczciwość, szacunek i godną postawę. Zasada fair play zawiera w sobie doniosły potencjał oddziaływania społecznego i jest nośnikiem fundamentalnych wartości wychowawczych. Powinna funkcjonować i być respektowana we wszystkich dziedzinach życia na co dzień.
Definicja fair play
Fair Play to czysta, uczciwa gra, prowadzona nie tylko w sposób zgodny z przepisami, ale także piękny i szlachetny. Nie należy jednak traktować jej jak przymusu, którego należy przestrzegać, lecz jako coś więcej – postawę moralną, wynikającą z naszych wewnętrznych przekonań.
Historia powstania zasady fair play
Za prekursorów Fair Play uważa się starożytnych Greków, z ich kultury wywodzi się pojęcie etyki (ethicos – zgodny z obyczajem). Przed każdą rywalizacją jej uczestnicy składali przysięgę. Treść przysięgi zawierała zobowiązania do przestrzegania norm etycznych w okresie trwania zawodów. Za nieuczciwe praktyki groziły kary pieniężne lub publiczne wykluczenie z Igrzysk. Obecna zasada Fair Play (czystej gry), której staramy się przestrzegać, powstała na Wyspach Brytyjskich. W czasach celtyckich i początkowo nie miała związku ze sportem, ale przede wszystkim z zasadami dotyczącymi postępowania wojennego.
Zasada fair play jako piękna, czysta gra
Znaczenie czystej gry w rywalizacji sportowej, wzajemnych relacjach między ludźmi, w pracy, szkole, a także systemach społecznych i ekonomicznych wzrasta wprost proporcjonalnie do rozwoju współczesnej cywilizacji. Zasada fair play w pewnym sensie stała się kwalifikatorem działalności człowieka w wyżej wymienionych sferach, z drugiej zaś swoistym kryterium oceny jego zachowania i stylu życia. Zofia Żukowska określa zasadę „fair play” jako piękną, czystą grę, odnosząc ją do działań nie tylko zgodnych z przepisami, ale również wymienia kilka fundamentalnych reguł:
- równości zewnętrznych warunków walki, określaną jako identyczność szans w rywalizacji,
- świadomej rezygnacji z możliwości nieuczciwego zwycięstwa,
- dobrowolnego podporządkowania się przepisom i tradycjom, czyli poszanowanie obowiązujących przepisów i reguł,
- poszanowania dla przeciwnika w ramach obowiązujących zasad etycznych.
Pozytywne emocje w sporcie
Każdy sport to nieustanna walka ze samym sobą o to, żeby być najlepszym. Lepszym, aniżeli wszyscy inni, którzy również uprawiają ten sam sport. Ale uprawianie sportu to nie tylko rywalizacja ale również drużynowość. Niektórzy jednak zapominają o tym, że duch sportu powinien roztaczać jedynie pozytywne emocje. A to oznacza, że wszystko co robimy w zakresie aktywności fizycznej powinniśmy robić zgodnie z zasadą i duchem fair play. Niestety wielu sportowców o tym zapomina, dlatego warto nad tym pracować już od najmłodszych lat. Zarówno w szkole, jak i podczas wakacji na różnych obozach w górach, nad morzem, czy nad jeziorami
Wakacyjne obozy sportowe
To powinna być myśl przewodnia dla wszystkich rodziców, którzy obserwują u swoich pociech radość i pasję do uprawiania sportu. Powinniśmy przede wszystkim ukierunkować nasze dzieci na jeden konkretny, tak aby dziecko mogło poświęcić się aktywności w jednej dziedzinie. Jak wyczuć u dziecka do czego ma największe zapędy? Najlepiej wysłać je na obozy sportowe, ale takie na których nie ma jednej konkretnej dyscypliny.
Ukierunkowanie najmłodszych na jedną kategorię usportowienia sprzyjać będzie jego rozwojowi. Ale to jedna strona medalu. Drugą jest uświadomienie dziecku, że rywalizacja z innymi musi przebiegać zgodnie z zasadami fair play. A to zaczyna się tak naprawdę już w życiu. Jeśli wytłumaczymy dziecku jak postępować wobec innych, zarówno lepszych jak i słabszych, zyskujemy duże szanse, że nasze dziecko również w sporcie będzie przestrzegało zasad szacunku dla słabszych i respektu dla lepszych.
Przykład dla dzieci idzie od nas – rodziców.
Dlatego zasady muszą być również, a może przede wszystkim obecne w naszym życiu. Jeśli będziemy dla dziecka wzorem i autorytetem będziemy mieli możliwość przekazywania mu wszystkich uwag dotyczących zachowania nieprawidłowego. Dlatego jeszcze raz podkreślamy – stosujmy zasady fair play w życiu i dawajmy tym samym wzór naszym pociechom. Jednocześnie zachęcajmy ich do uprawiania sportu i pokażmy im, że od lepszych można się nauczyć a dla słabszych można być wzorem do naśladowania.
Przestrzeganie idei fair play w sporcie
Postawa fair play może spełniać różne wychowawcze funkcje, pod warunkiem jednak, że młodzież będzie rozumiała jej sens, kojarzyła z nią zasady czystej gry nie tylko w walce sportowej. Przestrzeganie idei fair play w sporcie warunkuje jego podstawowe wartości, a w szczególności wartości perfekcjonistyczne, socjocentryczne, emocjonalne i intelektualne. Bez wartości tych nie można mówić o wychowawczej roli idei fair play. Ważne jest, aby tę zasadę rozumieć nie tylko w aspekcie dokonań sportowych, ale w zachowaniu na co dzień: w domu, w szkole, czy na wakacyjnych obozach letnich.
Bibliografia
Jolanta E. Kowalska, Arkadiusz Kaźmierczak – Zasady fair play jako wartość wychowawcza w edukacji szkolnej i w przeciwdziałaniu chuligaństwu na stadionach Raport z badań w ramach projektu pilotażowego „JESTEM FAIR” realizowanego w łódzkich szkołach, Warszawa 2010
Lucyna Milewska-Moneta – Fair Play w życiu szkoły i każdego z nas
